DNS nedir? DNS sunucusu ne işe yarar, DNS ayarları nasıl yapılır?

DNS nedir, ne işe yarar?

DNS (Domain Name System, alan adı sistemi) internetin telefon rehberidir. Tarayıcıya ornek.com.tr yazdığınızda bilgisayarınız bu adın hangi sunucuda durduğunu bilmez; sunucuların adresi 185.12.34.56 gibi bir IP numarasıdır. DNS, alan adını bu IP adresine çeviren sistemdir.

Bu çeviri yalnızca web sitesi için yapılmaz. E-postalarınızın hangi sunucuya teslim edileceği, SSL sertifikasının hangi kuruluştan alınabileceği ve alan adınızın Google, Microsoft gibi servislere doğrulanması da DNS kayıtlarıyla belirlenir. Kısacası alan adınızla ilgili her şey DNS üzerinden yönlendirilir.

DNS sunucusu nedir? Dört farklı görev

“DNS sunucusu” tek bir makine değil, birlikte çalışan dört katmandır:

Çözümleyici (recursive resolver): Sizin adınıza soruyu soran sunucudur. Varsayılan olarak internet sağlayıcınızınkini kullanırsınız; Google (8.8.8.8) ve Cloudflare (1.1.1.1) gibi herkese açık çözümleyiciler de vardır. Yanıtı bir süre önbellekte tutar.

Kök sunucular: “.tr uzantısını kim yönetiyor?” sorusunun cevabını verir. Dünya genelinde 13 kök adres vardır.

Uzantı (TLD) sunucuları: .com için Verisign, .tr için TRABİS gibi kayıt defterlerinin sunucularıdır. Bir alan adının hangi isim sunucularına bağlı olduğunu bilir.

Yetkili isim sunucuları (authoritative / nameserver): Alan adınızın asıl kayıtlarını tutan sunuculardır. Hosting aldığınızda size verilen ns1 ve ns2 adresleri bunlardır. DNS ayarı yaptığınızda değiştirdiğiniz yer burasıdır.

Bir alan adı nasıl çözülür?

Tarayıcıya adres yazdığınız anda şu zincir işler: bilgisayarınız önce kendi önbelleğine bakar; yoksa çözümleyiciye sorar. Çözümleyici kök sunucudan uzantının adresini, uzantı sunucusundan alan adınızın isim sunucularını öğrenir ve son olarak isim sunucusundan IP adresini alır.

Bu yolculuk genellikle 20–100 milisaniye sürer ve sonuç önbelleğe alınır. Aynı siteye ikinci girişinizin daha hızlı olmasının bir sebebi de budur. Önbellekte ne kadar kalacağını kaydın TTL (time to live) değeri belirler; 3600 saniye yazıyorsa yanıt bir saat boyunca yeniden sorulmaz.

DNS kayıt türleri

Bir alan adının DNS bölgesinde (zone) farklı işler için farklı kayıtlar bulunur. En sık karşılaşacaklarınız:

A kaydı: Alan adını IPv4 adresine bağlar. Sitenizin hangi sunucuda açılacağını belirleyen kayıttır. AAAA kaydı aynı işi IPv6 için yapar.

CNAME kaydı: Bir adı başka bir ada yönlendirir. www.ornek.com.tr adresini ornek.com.tr’ye bağlamak veya bir alt alan adını harici bir servise yönlendirmek için kullanılır. Alan adının kendisine (kök) CNAME yazılamaz.

MX kaydı: E-postaların hangi sunucuya teslim edileceğini söyler. Kurumsal e-posta veya Google Workspace kullanıyorsanız bu kaydın doğru olması şarttır; yanlışsa gelen postalar kaybolur.

TXT kaydı: Serbest metin taşır. SPF, DKIM ve DMARC gibi e-posta güvenlik kayıtları ile Google Search Console, Microsoft 365 gibi servislerin sahiplik doğrulamaları TXT kaydıyla yapılır.

NS kaydı: Alan adının hangi isim sunucularına bağlı olduğunu gösterir. CAA kaydı ise alan adınız için hangi kuruluşların SSL sertifikası düzenleyebileceğini sınırlar.

Alan adının DNS ayarları nasıl yapılır?

“DNS ayarı” iki farklı işlem için kullanılır ve karıştırılması en yaygın hatadır.

1. İsim sunucusunu değiştirmek: Alan adınızı bir hosting hesabına bağlamak istiyorsanız, alan adını aldığınız firmanın panelinde alan adının yönetim sayfasını açıp “İsim sunucuları” (nameservers) bölümüne hosting sağlayıcınızın verdiği ns1 ve ns2 adreslerini yazarsınız. Bu işlem alan adının tüm DNS yönetimini o sağlayıcıya devreder.

2. Kayıt eklemek veya düzenlemek: İsim sunucuları zaten doğruysa, yalnızca tek bir kaydı değiştirmeniz gerekebilir: siteyi başka bir IP’ye taşımak için A kaydını, e-postayı taşımak için MX kaydını güncellemek gibi. Bu işlem isim sunucularının bulunduğu yerde yapılır; cPanel kullanıyorsanız Zone Editor, Plesk’te DNS Ayarları ekranından.

Hangi yerde düzenleme yapmanız gerektiğini bilmiyorsanız whois sorgulama ile alan adınızın isim sunucularına bakın. Kayıtlar her zaman orada gösterilen sağlayıcının panelinde düzenlenir; başka bir paneldeki değişiklik hiçbir işe yaramaz.

DNS değişikliği ne kadar sürede yayılır?

Kayıt değişiklikleri, eski kaydın TTL süresi dolduğunda dünya genelinde görünür hâle gelir. TTL 300 saniye ise birkaç dakika, 86400 saniye ise bir güne kadar sürebilir. İsim sunucusu değişikliklerinde uzantı sunucularının önbelleği de devreye girdiği için genellikle birkaç saat içinde tamamlanır, bazı ağlarda 24–48 saati bulabilir.

Site taşırken bu süreyi kısaltmanın yolu önceden hazırlanmaktır: taşımadan bir gün önce A kaydının TTL değerini 300’e düşürün, taşıma günü IP’yi değiştirin, her şey yerine oturunca TTL’i eski değerine çekin. Ücretsiz hosting taşıma hizmetimizde bu adımları biz yapıyoruz.

Bilgisayarda ve telefonda DNS ayarları

Kendi cihazınızın kullandığı çözümleyiciyi de değiştirebilirsiniz. Bu, alan adınızın kayıtlarını etkilemez; yalnızca sizin sorularınızı hangi sunucunun yanıtlayacağını belirler. Yavaş veya hatalı yanıt veren bir sağlayıcı çözümleyicisi yerine 1.1.1.1 veya 8.8.8.8 kullanmak sayfa açılışlarını hızlandırabilir.

Windows: Ayarlar → Ağ ve İnternet → Wi-Fi veya Ethernet → Donanım özellikleri → DNS sunucusu ataması → Düzenle → El ile. Android: Ayarlar → Ağ ve İnternet → Özel DNS → sağlayıcı ana makine adı olarak dns.google veya 1dot1dot1dot1.cloudflare-dns.com. iPhone: Ayarlar → Wi-Fi → ağın yanındaki (i) → DNS’i Yapılandır → Elle.

Sık karşılaşılan DNS sorunları

“DNS_PROBE_FINISHED_NXDOMAIN” hatası: Alan adı için kayıt bulunamadı demektir. Alan adının süresi dolmuş, isim sunucuları yanlış yazılmış veya A kaydı silinmiş olabilir. Önce whois’te bitiş tarihine ve isim sunucularına bakın.

Site hâlâ eski sunucuda açılıyor: Değişiklik henüz yayılmamış ya da cihazınız eski yanıtı önbellekte tutuyor. Windows’ta komut satırına ipconfig /flushdns yazarak yerel önbelleği temizleyebilirsiniz.

Site açılıyor ama e-postalar gelmiyor: İsim sunucusu değiştirildiğinde eski sağlayıcıdaki MX ve TXT kayıtları yeni bölgeye taşınmamıştır. İsim sunucusu değiştirmeden önce mevcut kayıtların listesini mutlaka alın.

Alan adınızı henüz almadıysanız alan adı sorgulama sayfamızdan müsaitliğini kontrol edebilirsiniz; Hostal’da aldığınız alan adlarında DNS yönetimi ücretsizdir.